چه زمانی ضربان قلب جنین نگران کننده است و باید بررسی شود؟

ضربان قلب جنین یکی از مهم‌ترین شاخص‌های سلامت او در دوران بارداری است و هرگونه تغییر در آن می‌تواند نشانه‌ای از بروز مشکل باشد. آشنایی با علائم غیرطبیعی بودن آن به مادران کمک می‌کند تا در زمان مناسب برای بررسی و پیگیری پزشکی اقدام کنند. این علائم عبارتند از:

نتایج غیرنرمال در سونوگرافی یا نوار قلب (NST)

اگر پزشک در سونوگرافی داپلر یا تست NST مشاهده کند که:
ضربان قلب جنین خیلی پایین‌تر (کمتر از ۱۱۰ ضربه در دقیقه) یا
بیشتر از ۱۶۰ ضربه در دقیقه است
این می‌تواند نشانه اختلال در اکسیژن‌رسانی یا مشکل در عملکرد قلب جنین باشد.
به این دو حالت به‌ترتیب برادی‌کاردی (Bradycardia) و تاکی‌کاردی (Tachycardia) می‌گویند.

ریتم نامنظم ضربان قلب جنین

در حالت طبیعی ضربان قلب جنین ریتم ثابت و منظم دارد.
اگر پزشک هنگام گوش دادن با سونوگرافی یا داپلر متوجه شود ضربان‌ها:
با فواصل نامنظم هستند
یا گاهی قطع و وصل می‌شوند
احتمال آریتمی (Arhythmia) وجود دارد که در برخی موارد گذراست اما باید بررسی شود.

کاهش یا تغییر حرکات جنین

کاهش قابل‌توجه حرکات جنین (به‌خصوص در سه‌ماهه سوم) ممکن است نشان دهد:
اکسیژن‌رسانی کافی انجام نمی‌شود
یا قلب جنین با اختلال کار می‌کند.
اگر حرکات جنین بسیار کمتر از معمول شد یا برای چند ساعت حرکتی احساس نکردید فوراً باید به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کنید.

نتایج هشداردهنده در بررسی‌های تخصصی

پزشک گاهی با روش‌هایی مانند:
سونوگرافی داپلر رنگی
بیوفیزیکال پروفایل (BPP)
یا کاردیو‌توکوگرافی (CTG)
متوجه تغییراتی در ریتم قلب، کاهش نوسانات طبیعی یا افت اکسیژن خون جنین می‌شود.
این موارد معمولاً نیازمند بررسی سریع و دقیق‌تر هستند.

تغییرات در وضعیت مادر

برخی حالت‌های جسمی یا بیماری‌های مادر می‌توانند علائم غیرمستقیم از مشکل در ضربان قلب جنین باشند مانند:
افت فشار یا قند خون
تب یا عفونت
مصرف برخی داروها یا مواد محرک (مثل نیکوتین، کافئین زیاد، داروهای ضدافسردگی خاص).
این موارد ممکن است باعث کاهش یا افزایش غیرطبیعی ضربان قلب جنین شوند.

در مجموع زمانی که ضربان قلب جنین کمتر از ۱۱۰ یا بیشتر از ۱۶۰ ضربه در دقیقه باشد ریتم نامنظم داشته باشد یا این تغییرات پایدار و تکرارشونده باشند نیاز به بررسی پزشکی دارد. همچنین عدم تطابق ضربان با سن بارداری یا الگوهای غیرطبیعی در تست‌ها پیگیری تخصصی را ضروری می‌کند.

برای تشخیص اینکه ضربان قلب جنین طبیعی است یا غیرطبیعی از چند روش بالینی و تصویربرداری استفاده می‌شود که بسته به سن بارداری و شرایط مادر انتخاب می‌شوند:

سونوگرافی معمولی بارداری

در سونوگرافی تعداد ضربان قلب جنین در دقیقه اندازه‌گیری می‌شود. اگر ضربان کمتر از ۱۱۰ یا بیشتر از ۱۶۰ باشد غیرطبیعی در نظر گرفته می‌شود. همچنین تداوم این وضعیت در بررسی‌های بعدی اهمیت دارد.

سونوگرافی داپلر

داپلر امکان بررسی جریان خون در قلب و عروق جنین را فراهم می‌کند. با این روش می‌توان:
ریتم غیرطبیعی ضربان قلب
کاهش یا اختلال در خون‌رسانی
نشانه‌های کمبود اکسیژن
را تشخیص داد.

تست بدون استرس (NST)

در این تست واکنش ضربان قلب جنین به حرکات خودش بررسی می‌شود. افزایش مناسب ضربان پس از حرکت نشانه سلامت است. عدم افزایش، افت ضربان یا الگوی غیرطبیعی می‌تواند بیانگر مشکل باشد.

مانیتورینگ قلب جنین (CTG)

مانیتورینگ مداوم ضربان قلب جنین انجام می‌شود و الگوهایی مانند:
افت‌های غیرطبیعی ضربان
افزایش‌های غیرعادی
ریتم نامنظم
به‌صورت دقیق ثبت و تحلیل می‌شوند.

بیوفیزیکال پروفایل (BPP)

در این روش ضربان قلب جنین همراه با حرکات، تون عضلانی، تنفس جنین و حجم مایع آمنیوتیک بررسی می‌شود. نمره پایین می‌تواند نشان‌دهنده اختلال در وضعیت جنین باشد.

اکوکاردیوگرافی جنین

اگر به ناهنجاری‌های ساختاری یا آریتمی‌های جدی قلب جنین شک وجود داشته باشد اکو قلب جنین انجام می‌شود تا ساختار و عملکرد قلب با دقت بالا بررسی شود. برای انجام اکوی قلب جنین در شهرری می‌توانید به مرکز تصویربرداری مروارید مراجعه کنید؛ این مرکز با بهره‌گیری از تجهیزات پیشرفته و تفسیر تخصصی، ارزیابی دقیق ساختار و عملکرد قلب جنین را انجام می‌دهد.

علت این عارضه می‌تواند به عوامل مختلفی مرتبط باشد و معمولاً به یکی از مشکلات جنین، مادر یا شرایط بارداری برمی‌گردد. مهم‌ترین علل عبارت‌اند از:

علل مربوط به جنین
کمبود اکسیژن (هیپوکسی) یا اختلال در خون‌رسانی
پیچ‌خوردگی، فشردگی یا گره بند ناف
ناهنجاری‌های مادرزادی قلب جنین
آریتمی‌های جنینی (اختلال در سیستم الکتریکی قلب)
عفونت‌های داخل رحمی

علل مربوط به مادر
تب یا عفونت‌های مادر
دیابت، فشار خون بالا یا پره‌اکلامپسی
کم‌خونی شدید مادر
مصرف برخی داروها، مواد محرک یا سیگار
استرس شدید یا کم‌آبی بدن

علل مرتبط با بارداری و جفت
کاهش عملکرد جفت
کاهش یا افزایش غیرطبیعی مایع آمنیوتیک
زایمان زودرس یا انقباضات رحمی شدید

درکل این عارضه معمولاً نشانه‌ای از فشار یا مشکل موقتی یا جدی در وضعیت جنین است. تشخیص علت دقیق آن نیازمند بررسی تخصصی با سونوگرافی، داپلر، NST یا اکوی قلب جنین می‌باشد.

اگرچه همه این نوع اختلالات قابل پیشگیری نیستند اما با رعایت برخی اصول می‌توان خطر بروز بسیاری از مشکلات را کاهش داد:
انجام منظم مراقبت‌های دوران بارداری و پیگیری ویزیت‌ها برای تشخیص زودهنگام هرگونه تغییر غیرطبیعی
کنترل بیماری‌های زمینه‌ای مادر مانند دیابت، فشار خون بالا، کم‌خونی و اختلالات تیروئید
تغذیه سالم و متعادل حاوی آهن، اسید فولیک، کلسیم و سایر ریزمغذی‌های ضروری
پرهیز از مصرف خودسرانه داروها و اجتناب از سیگار، الکل و مواد محرک
کنترل عفونت‌ها و تب در مادر و مراجعه سریع در صورت بروز علائم عفونی
مدیریت استرس و حفظ آرامش روانی در دوران بارداری
توجه به حرکات روزانه جنین و گزارش هرگونه کاهش یا تغییر غیرعادی
انجام بررسی‌های تکمیلی مانند NST، داپلر یا اکوی قلب جنین در بارداری‌های پرخطر یا در صورت صلاحدید پزشک

در مجموع ضربان قلب جنین زمانی غیرطبیعی تلقی می‌شود که به‌طور پایدار کمتر از ۱۱۰ یا بیشتر از ۱۶۰ ضربه در دقیقه باشد ریتم منظم نداشته باشد یا با سن بارداری تطابق نداشته باشد. این وضعیت ممکن است در سونوگرافی یا اکوی قلب جنین تشخیص داده شود. تداوم این تغییرات می‌تواند نشانه کمبود اکسیژن، مشکلات بند ناف، عفونت یا ناهنجاری‌های قلبی باشد. در چنین شرایطی بررسی و پیگیری پزشکی به‌موقع برای حفظ سلامت جنین ضروری است.
در نهایت هرگونه تغییر پایدار یا غیرطبیعی در ضربان قلب جنین نیازمند بررسی دقیق و پیگیری تخصصی است تا سلامت جنین به بهترین شکل حفظ شود. مرکز رادیولوژی و سونوگرافی مروارید ری با بهره‌گیری از تجهیزات پیشرفته و تیم متخصص در زمینه اکوی قلب جنین و سونوگرافی‌های تخصصی بارداری، امکان تشخیص دقیق و زودهنگام اختلالات قلبی جنین را فراهم می‌سازد تا مادران با آرامش خاطر، مسیر بارداری سالمی را طی کنند. برای رزرو نوبت و دریافت مشاوره می‌توانید از طریق دکمه دریافت نوبت اقدام کنید یا با شماره 02156804080 تماس بگیرید.


منابع
ncbi.nlm.nih.gov
hopkinsmedicine.org